Spektrum autyzmu jest zaburzeniem neurorozwojowym, którego cechy pojawiają się we wczesnym okresie rozwoju, choć u części osób zostają rozpoznane dopiero w dorosłości. Zdarza się, że ktoś przez wiele lat funkcjonuje bez diagnozy, stopniowo wypracowując strategie pozwalające radzić sobie z wymaganiami społecznymi, edukacją czy pracą. Dopiero przeciążenie, trudności w relacjach, problemy zawodowe albo diagnoza autyzmu u bliskiej osoby mogą skłonić do zastanowienia się nad własnym sposobem funkcjonowania. Diagnoza spektrum autyzmu u dorosłych może pomóc lepiej zrozumieć własne potrzeby i wyjaśnić trudności, które wcześniej były interpretowane w zupełnie inny sposób.
Jak spektrum autyzmu może przejawiać się u dorosłych?
Obraz autyzmu jest bardzo zróżnicowany. Nie istnieje jeden zestaw zachowań charakterystyczny dla wszystkich osób w spektrum. Pod uwagę bierze się między innymi trwałe różnice dotyczące komunikacji i interakcji społecznych oraz ograniczone lub powtarzalne wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności.
U osoby dorosłej mogą pojawiać się trudności z intuicyjnym odczytywaniem niewerbalnych sygnałów społecznych, tonu głosu, intencji rozmówcy czy niepisanych zasad obowiązujących w grupie. Niektóre osoby preferują bardzo przewidywalny plan dnia i silnie odczuwają niespodziewane zmiany. Mogą mieć intensywne, szczegółowe zainteresowania oraz potrzebę wykonywania pewnych czynności w określony sposób.
Częste są również różnice w przetwarzaniu bodźców sensorycznych. Dźwięki, światło, zapachy, dotyk lub określone faktury mogą być odbierane jako wyjątkowo intensywne. U innych osób reakcja na niektóre bodźce może być z kolei słabsza.
Sam fakt występowania pojedynczych takich cech nie oznacza jednak autyzmu. Podczas diagnozy ważne są ich charakter, nasilenie, obecność od okresu rozwojowego i wpływ na funkcjonowanie.
Maskowanie autyzmu – dlaczego diagnoza może pojawić się późno?
Jednym z powodów późnego rozpoznania ASD może być maskowanie. Termin ten opisuje strategie, dzięki którym osoba próbuje dostosować swoje zachowanie do oczekiwań otoczenia. Może na przykład świadomie obserwować i naśladować zachowania innych osób, przygotowywać wcześniej możliwe odpowiedzi podczas rozmów lub kontrolować naturalne reakcje w sytuacjach społecznych.
Z zewnątrz funkcjonowanie takiej osoby może nie zwracać uwagi. Jednocześnie utrzymywanie stałej kontroli nad zachowaniem może być dla niej bardzo obciążające i powodować zmęczenie po spotkaniach, potrzebę izolacji albo duży stres związany z sytuacjami społecznymi.
Maskowanie nie dotyczy wyłącznie jednej płci, ale może sprawiać, że cechy autystyczne są mniej widoczne podczas pobieżnej obserwacji. Dlatego profesjonalna diagnoza nie powinna opierać się wyłącznie na pierwszym wrażeniu czy pojedynczym kwestionariuszu internetowym.
Jak wygląda diagnoza spektrum autyzmu u dorosłych?
Proces diagnostyczny zazwyczaj obejmuje szczegółowy wywiad dotyczący aktualnego funkcjonowania oraz historii rozwoju. Specjalista może pytać między innymi o dzieciństwo, relacje z rówieśnikami, sposób komunikacji, zainteresowania, reakcje na zmiany, wrażliwość sensoryczną, edukację, pracę i codzienne funkcjonowanie.
Jeżeli jest to możliwe i osoba diagnozowana wyraża na to zgodę, pomocne mogą być informacje od rodzica, opiekuna lub innej osoby dobrze pamiętającej jej dzieciństwo. Wykorzystuje się także dokumentację, na przykład dawne opinie psychologiczne czy świadectwa szkolne, jeśli zawierają informacje istotne dla oceny rozwoju.
W diagnozie mogą być stosowane standaryzowane narzędzia i kwestionariusze. Przykładem narzędzia wspomagającego ocenę jest ADOS-2. Wstępne kwestionariusze przesiewowe mogą natomiast wskazywać na potrzebę dalszej diagnostyki, ale sam ich wynik nie jest równoznaczny z rozpoznaniem ASD.
Nie istnieje badanie krwi, rezonans ani inny pojedynczy test medyczny, który samodzielnie potwierdzałby spektrum autyzmu. Diagnoza jest efektem kompleksowej oceny klinicznej.
Dlaczego ważne jest różnicowanie ASD z innymi zaburzeniami?
Niektóre cechy kojarzone ze spektrum autyzmu mogą przypominać objawy innych problemów. Trudności w relacjach społecznych mogą pojawiać się między innymi w zaburzeniach lękowych, zwłaszcza w lęku społecznym. Problemy z koncentracją, organizacją i regulacją zachowania mogą natomiast występować w ADHD. U części osób autyzm i ADHD współwystępują.
Podczas diagnozy specjalista bierze więc pod uwagę możliwość obecności między innymi zaburzeń lękowych, depresji, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, ADHD czy innych trudności neurorozwojowych i psychicznych. Istotne jest ustalenie, które cechy były obecne już we wczesnym rozwoju, nawet jeśli w dzieciństwie nie doprowadziły do rozpoznania.
Diagnoza spektrum autyzmu u osoby dorosłej nie zmienia jej dotychczasowych doświadczeń, ale może dostarczyć nowej perspektywy na sposób funkcjonowania. Dla części osób oznacza lepsze zrozumienie własnych reakcji, potrzeb sensorycznych i trudności społecznych oraz ułatwia poszukiwanie odpowiedniego wsparcia. Jeśli podejrzenie ASD opiera się na utrwalonych cechach wpływających na różne obszary życia, warto skonsultować się ze specjalistą mającym doświadczenie w diagnozowaniu autyzmu u osób dorosłych.
Sprawdź także wpisy:
Leczenie zaburzeń odżywiania z pomocą psychoterapii
https://www.informed.com.pl/main/Leczenie-zaburzen-odzywiania-z-pomoca-psychoterapii-a-1868.html
Diagnoza spektrum autyzmu (ASD) u dorosłych
https://poznaj-siebie.pl/diagnoza-spektrum-autyzmu-asd-u-doroslych